De kranten stonden er begin juni vol mee: er wordt enorm gefraudeerd met het pgb en daar gaat het kabinet vanaf 1 januari 2012 paal en perk aan stellen door drastisch te bezuinigen. Maar is het echt zo erg als wordt beweerd? Wordt er werkelijk op grote schaal opzettelijk gelogen om maar zoveel mogelijk geld binnen te slepen? ZoekPgbZorg.nl, de website waar budgethouders en zorgverleners elkaar vinden, vroeg haar achterban van ruim 46.000 mensen die dagelijks met thuiszorg te maken hebben, naar hun ervaringen. En wat blijkt? De overgrote meerderheid van die mensen heeft nog nooit meegemaakt dat er gefraudeerd wordt. Frauderen, dus doelbewust liegen om zoveel mogelijk geld binnen te slepen, is voor een budgethouder namelijk zo makkelijk nog niet. Iedere cent die je uitgeeft, moet je verantwoorden aan het Zorgkantoor en alles wat je teveel hebt gekregen, moet je terugbetalen aan de AWBZ-kas.
Waar nog bij komt, dat iemand niet zomaar een pgb krijgt. Daarvoor is namelijk om te beginnen een indicatie nodig van het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ), waarna het Zorgkantoor bepaalt hoeveel budget er wordt toegekend en aan welke zorg de budgethouder het geld mag uitgeven. Je moet van goeden huize komen wil je hiermee kunnen frauderen, de controles zijn enorm streng. Niet zo vreemd dus, dat budgethouders er op zijn zachtst gezegd niet zo blij mee zijn dat ze in de berichtgeving lijken te worden afgeschilderd als fraudeurs.

De regels
Natuurlijk gaat er heus weleens wat verkeerd, bijvoorbeeld met de declaraties die budgethouders moeten overleggen bij hun verantwoording. Als daarin bijvoorbeeld de verkeerde omschrijvingen worden gebruikt, kan de zorg afgekeurd worden en moet het geld (al vrij snel een fors bedrag) worden terugbetaald. En zo’n fout is gauw gemaakt met alle wijzigingen en aanpassingen die er de afgelopen jaren in de pgb-regelgeving zijn gedaan.
Zelfs met het AWBZ-zorgbesluit ernaast kan het knap lastig zijn om precies te weten wat je moet invullen op zo’n verantwoordingsformulier. Wat jarenlang gewone zorg was, mag bijvoorbeeld ineens niet meer. Waar nog bij komt dat de verantwoording maar 1 of 2 keer per jaar, en altijd achteraf, moet worden ingeleverd. Dat betekent dat een budgethouder een heel zorgvuldige administratie moet bijhouden om niet in de problemen te raken.
Niet zo gek dus, dat veel mensen enorm bang zijn om (kostbare) fouten te maken. Maar om dat soort fouten nu meteen fraude te noemen, is wel een heel grote stap. Het is eerder zo, dat al die wijzigingen en aanpassingen de regels er lang niet altijd duidelijker op hebben gemaakt. Tenminste, dat vindt ruim driekwart van de mensen die ons hun ervaringen mailden. En dat soort vaagheid maakt het ook erg makkelijk om creatief om te gaan met het besteden van een pgb.

De mazen in de wet
Zo mag een budgethouder helemaal zelf weten hoeveel ouders, familieleden, buren of vrienden hij of zij wil inhuren voor de zorg. Maar waar nu precies de grens ligt tussen de zorgplicht die elke ouder voor het eigen kind heeft en de extra zorg die voor dat kind nodig is, blijft volstrekt onduidelijk. En wat is eigenlijk precies het verschil tussen mantelzorg en zorg die iemand inkoopt van een pgb? Er is geen mens die het weet, met alle mogelijke nare gevolgen van dien.
Want natuurlijk komt het voor dat kinderen er vandoor gaan met het pgb van hun ouders, of dat ouders hun schulden afbetalen met het budget van hun kind. En dat soort situaties leveren spannende krantenartikelen op, die de lezers het gevoel geven dat het inderdaad de hoogste tijd is om flink het mes te zetten in dit soort regelingen. Terwijl we ons eigenlijk zouden moeten afvragen of de vrijheid, zelfstandigheid en het behoud van eigen regie die het hart van het pgb vormen, wel voor iedereen zijn weggelegd. Want het is lang niet voor iedere budgethouder even makkelijk om zelf competente zorgverleners te selecteren en dan ook nog eens als werkgever te moeten optreden.

Zorgen voor goede zorg
Vrij zorg inkopen op een vrije markt klinkt ideaal, omdat iedereen dan zoveel mogelijk kansen heeft. Maar als iedereen zich als zorgverlener mag aanbieden, werkt die vrijheid al heel snel averechts. Zeker als er wel grenzen worden gesteld aan het uurtarief dat zo’n zorgverlener in rekening mag brengen. Hoeveel professionals kunnen werken voor de steeds lagere uurtarieven? Worden ze niet simpelweg uit de markt gedrukt door ongekwalificeerde zorgaanbieders die ver onder de prijs gaan zitten? En wat nu als er in die laatste groep mensen zitten die erop uit zijn om misbruik te maken van de onwetendheid en de kwetsbaarheid van budgethouders?
Een betere regelgeving, met strengere criteria voor zorgverleners, zou heel wat van dit soort misstanden uit de wereld kunnen helpen. Want natuurlijk moet fraude zoveel mogelijk worden tegengegaan. Maar is de budgethouders hun pgb-afnemen de enige manier om dat te doen? Dat is maar de vraag, want die mensen hebben helemaal geen ruimte om te frauderen.
Door een draconische ingreep zoals het kabinet voorstelt, zijn 117.000 budgethouders de dupe van iets dat in feite veroorzaakt wordt door een uiterst gebrekkige regelgeving. Dat is niet alleen onnodig, het is ook erg gemakzuchtig en vooral: onterecht.